Sve naprijed navedene objave mogu se oznaciti kao uvod u formalnu deklaraciju sa Gadîr Humma. Ovaj dogadjaj je opisan od strane historicara i âlima obje islamske vjersko-pravne skole. Ovdje cemo navesti kratak prikaz dogadjaja kako bismo pokazali kako su se cinile velike pripreme da bi se Alî proglasio nasljednikom Bozijeg Poslanika.

Gadîr Humm se nalazi u mjestu Dzuhfâ izmedju Mekke i Medine. Kada je Poslanik bio na putu kuci, nakon obavljanja Oprosnog hadza, melek Dzibrîl mu je donio objavu od Allaha:

“O Poslanice, kazuj ono sto ti se objavljuje od Gospodara tvoga, - ako ne ucinis, onda nisi dostavio poslanicu Njegovu - a Allah ce te od ljudi stititi...” (5:67).

 

Poslanik je odmah zastao i naredio da se svi ljudi koji su otisli naprijed pozovu nazad, i sacekao je one koji su isli iza. Kada se cijeli karavan sakupio, od kamiljih sedla napravljen je minber, i pocisceno je bagremovo trnje. Poslanik se popeo na minber i odrzao dugacak govor. Dan je bio jako vreo; ljudi su morali da rasire svoje ogrtace ispod nogu i preko svojih glava. Poslanik im se obratio sljedecim rijecima:

 

“…Ljudi! Znajte da mi je Dzibrîl nekoliko puta dolazio donoseci mi naredbu od Gospodara Milostivoga da se moram zaustaviti na ovome mjestu i obavijestiti svakoga covjeka, crnoga ili bijeloga, da je Alî ibn Ebî Tâlib moj brat, moj nasljednik (vasijj), moj halifa i imam nakon mene. Njegov polozaj kod mene je kao polozaj Hârûna kod Mûsâa, osim sto poslije mene nece biti Bozijeg poslanika, i on je vas gospodar pored Allaha i Njegovog Poslanika.

“Ljudi! Zaista, Allah ga vam je postavio za imama i vladara. Pokornost njemu je duznost jednako za sve muhâdzire (emigrante), za sve ensârije (pomagace) i za one koji ih slijede u vrlini, za stanovnike gradova i za nomade, za Arape i za strance, za slobodne i za robove, za mlade i za stare, za velike i za male, za bijele i za crne. Njegove naredbe se moraju izvrsavati, njegova rijec je obavezujuca a poslusnost njemu je duznost svakog onog koji vjeruje u Jednoga Boga. Neka je proklet covjek koji mu se ne pokori a neka je blagoslovljen onaj koji ga slijedi, a onaj koji vjeruje u njega je pravi vjernik.

 

“Ljudi! Ovo je posljednji put kako stojim pred ovom skupinom. Stoga pocujte, poslusajte i pokorite se naredbi vasega Gospodara. Zaista, Allâh je vas Gospodar i Bog, a nakon Njega, gospodar vas je Njegov Poslanik Muhammed, koji vam se obraca, a nakon mene, Alî je vas gospodar i vas imam, prema Allahovoj odredbi. A zatim, nakon njega, imâmet ce se nastaviti kroz moje potomke, koji ce se od njega izroditi, sve do dana kada se sretnete sa Allahom i Njegovim Poslanikom.

“Ljudi! Razmisljajte o Kuranu i razumite njegove ajete; razmisljajte o njegovim jasnim ajetima i ne bavite se onim nejasnim. Jer, tako mi Allaha, niko vam nece dobro objasniti njegova upozorenja i protumaciti njegovo znacenje osim ovoga covjeka (tj. Alîja) ciju ruku dizem ispred sebe. I ja vam kazem da, kome god sam ja gospodar, Ali mu je gospodar; on je Alî, sin Ebî Tâliba, moj brat i moj nasljednik (vasijj), a vilâjet (pokornost) njemu Allah, Mocni i Uzviseni, ucinio je obaveznim.”

Ostali imami su takodjer bili ukratko spomenuti u njegovom obracanju. Oni se spominju u mnogim drugim hadisima. Na primjer, jednom prilikom je Poslanik rekao svom unuku Husejnu: “Ti si imam, sin imama, brat imama, devetorica tvojih potomaka iz izravne loze bice pobozni imami; deveti od njih bice njihov Qâim (onaj koji ce se podici).”

Cak ce i ravnodusan posmatrac primijetiti da je ova stvar imala vitalnu vaznost za islam, i da je to razlog zbog kojeg je Poslanik, vodjen Bozanskom odredbom, ucinio sve moguce pripreme da je izvrsi. Tog dana, izlozen zestokim zracima podnevnog sunca, on se popeo na minber da je proglasi. Najprije je obavijestio slusaoce o njegovoj bliskoj smrti a zatim ih pozvao da posvjedoce da je vjerno izvrsio svoju poslanicku duznost. Onda ih je upitao: “Zar ja nemam veci autoritet nad vama od vas samih?” Svi su uzviknuli da je on zasigurno imao vise prava nad njima nego oni sami. Poslanik je tada rekao: “Kome sam ja gospodar, Alî mu je gospodar.” Na kraju se molio za Alîja sljedecim rijecima: “O Allahu! Voli onoga koji voli njega, i budi neprijatelj njegovom neprijatelju; pomozi onome ko pomogne njemu, i napusti onoga ko napusti njega.”

Kada je sve bilo zavrseno, objavljen je sljedeci Kuranski ajet: “Sada Sam vam vjeru vasu usavrsio i blagodat Svoju prema vama upotpunio i zadovoljan Sam da vam islam bude vjera” (5:3). Ova Bozanska objava jasno pokazuje da je zbog Alîjevog naimenovanja imamom vjera bila usavrsena, a islam odobren od strane Allaha. Kada je stigla ova dobra vijest sa nebesa, vjernici su cestitali Alîju u prisustvu Bozijeg Poslanika a mnogi pjesnici su sastavili stihove o ovom dogadjaju. Sve ove cinjenice su zabiljezene u knjigama hadisa kao sto cemo vidjeti na narednim stranicama.

 

 

Hadis sa Gadîr Humma: Mutevâtir

 

 

Sljedeci citati o recenom predavanju (hutbi) Bozijeg Poslanika, koji su preuzeti iz autenticnih sunitskih knjiga, su veoma vazni: “Ja vam za sobom ostavljam dvije dragocjene stvari, Allahovu Knjigu i moju porodicu. Ovo dvoje se nece razdvojiti jedno od drugog sve dok me ne sretnu kod izvora Kevser (tj. dzennetskog izvora). Zaista, Allah je moj Gospodar a ja sam gospodar svakog vjernika.” Onda je uzeo Alîja za ruku i rekao: “Kome sam ja gospodar (mewla), Alî mu je gospodar (mewla).” Ova dva hadisa su poznata pod nazivima “hadis o dvije dragocijenosti” (teqalejn) i “hadis o vlasti” (vilâjet). Njih odvojeno ili zajedno prenose stotine muhaddisa.

 

Nevvâb Siddîq Hasan Hân iz Bhopala kaze:

“El-Hâkim Ebû Saîd kaze da su hadis o dvije dragocjene stvari i hadis “Kome sam ja gospodar, Alî mu je gospodar” mutevâtir (tj. prenesen neprekidnim senedom od toliko ljudi da se ne moze sumnjati u njihovu autenticnost), zbog toga sto ga je veliki broj ashaba Bozijeg poslanika prenio. To je toliko tacno da je Muhammed ibn Dzerîr zapisao ova dva hadisa kroz sedamdeset i pet razlicitih seneda, i napisao citavu knjigu koju je nazvao Kitâbu-l-vilâjet, a El-Hâfiz Ed-Dehebî je takodjer napisao citavu knjigu o isnâdu (lancu prenosilaca) ovih hadisa i zakljucio da su mutevâtir. Ebû-l-Abbâs ibn Uqda je naveo hadis na Gadîr Hummu kroz stotinu i pedeset lanaca i napisao citavu knjigu o tome.”

 

Neki pisci su pokusali da unesu sumnju u autenticnost dogadjaja na Gadîr Hummu. Potrebno je spomenuti da je ovaj hadis mutevâtir, i da je poznati ucenjak El-Allâma El-Emînî u prvom tomu svoje cuvene knjige El-Gadîr dao, uz kompletne izvjestaje, imena 110 poznatih ashaba Bozijeg Poslanika koji su prenijeli ovaj hadis. Kao primjer, nabrojacu imena koja su data pod slovom elif, a u zagradama su naznacene godine smrti spomenutih osoba, poslije hidzre.

 

 

1. Ebû Lejlâ El-Ansârî (37);

2. Ebû Zejneb ibn Avf El-Ansârî;

3. Ebû Fadâla El-Ansârî (38);

4. Ebû Qudâma El-Ansârî;

5. Ebû Amra ibn Amr ibn Muhassin El-Ansârî;

6. Ebu-l-Hejtam ibn Et-Tejjihân (37);

7. Ebû Refî El-Qibtî, rob Bozijeg Poslanika;

8. Ebû Duvejb Huvejlid (ili Hâlid) ibn Hâlid El-Hudalî;

9. Usâma ibn Zejd ibn Hârita (54);

10. Ubejj ibn Ka’b El-Ansârî (30 ili 32);

11. Esad ibn Zurâra El-Ansârî;

12. Esmâ bint Umejs;

13. Umm Seleme, supruga Bozijeg Poslanika;

14. Umm Hânî bint Ebî Tâlib;

15. Ebû Hamza Enes ibn Mâlik El-Ansârî;

16. Ebû Bekr ibn Ebî Quhâfa; i

17. Ebû Hurejre.

 

 

Pored toga, ima vise od 84 tâbiîna (ucenika ashaba) koji su prenijeli ovaj hadis od ovdje spomenutih ashaba. Ponovo cemo dati kao primjer spisak samo onih cije ime pocinje sa elif:

 

 

1. Ebû Râsid El-Hubrânî Es-Sâmî;

2. Ebû Seleme ibn Abdi-r-Rahmân ibn Avf;

3. Ebû Sulejmân El-Mueddin;

4. Ebû Sâlih Es-Semmân, Dakvân El-Medenî;

5. Ebû Unfuvanâ El-Mâzinî;

6. Ebû Abdi-r-Rahîm El-Kindî;

7. Ebu-l-Qâsim Asbag ibn Nubâta Et-Tamîmî;

8. Ebû Lejlâ El-Kindî; i

9. Ijâs ibn Nudejr.

 

 

Muhaddisi (prenosioci hadisa) su u svojim knjigama biljezili ovaj hadis u svakom vijeku i svakom dobu. Na primjer, imena onih pisaca i ucenjaka koji su prenijeli ovaj hadis u drugom vijeku poslije hidzre su:

 

 

1. Ebû Muhammed, Amr ibn Dînâr El-Dzumahî El-Mekkî (115 ili 116);

2. Ebû Bekr Muhammed ibn Muslim ibn Ubejdillâh El-Quresî Ez-Zuhrî (124);

3. Abdu-r-Rahmân ibn Qâsim ibn Muhammed ibn Ebî Bekr Et-Tejmî El-Medenî (126);

4. Bekr ibn Sevâda ibn Tumâma, Ebû Tumâma El-Basrî (128);

5. Abdullâh ibn Ebî Nedzîh, Jesâr Et-Taqafî, Ebû Jesâr El-Mekkî (131);

6. El-Hâfiz Mugîre ibn Muqassim, Ebû Hisâm Ed-Dabbî El-Kûfî (133);

7. Ebû Abdi-r-Rahîm Hâlid ibn Zejd El-Dzumahî El-Misrî (139);

8. Hasan ibn El-Hakam En-Nehaî El-Kûfî (oko 140);

9. Idrîs ibn Jezîd, Ebû Abdillâh El-Avdî El-Kûfî;

10. Jahjâ ibn Seîd ibn Hajjân Et-Tejmî El-Kûfî;

11. El-Hâfiz Abdu-l-Mâlik ibn Ebî Sulejmân El-Arzamî El-Kûfî (145);

12. Avf ibn Ebî Dzemîla El-Abdî El-Hadzerî El-Basrî (146);

13. Ubejdullâh ibn Umar ibn Hafs ibn Âsim ibn Umar ibn El-Hattâb El-Adevî El-Medenî (147);

14. Nuajm ibn El-Hakîm El-Medâjinî (148);

15. Talha ibn Jahjâ ibn Talha ibn Ubejdillâh Et-Tejmî El-Kûfî (148);

16. Ebû Muhammed Ketîr ibn Zejd El-Eslemî (oko 150);

17. El-Hâfiz Muhammed ibn Ishâq El-Medenî (151 ili 152);

18. El-Hâfiz Muammer ibn Râsid, Ebû Urvet El-Azdî El-Basrî (153 ili 154);

19. El-Hâfiz Misar ibn Kidâm ibn Zâhir El-Hilâlî Er-Ravâsî El-Kûfî (153 ili 154);

20. Ebû Îsâ Hakam ibn Abân El-Adenî (154 ili 155);

21. Abdullâh ibn Sevdeb El-Balhî El-Basrî (157);

22. El-Hâfiz Su’bet ibn El-Hadzdzâdz, Ebû Bistâm El-Vâsitî (160);

23. El-Hâfiz Ebû-l-Alâ, Kâmil ibn El-Alâ Et-Tamîmî El-Kûfî (oko 160);

24. El-Hâfiz Sufjân ibn Saîd Et-Tevrî, Ebû Abdillâh El-Kûfî (161);

25. El-Hâfiz Isrâîl ibn Jûnus ibn Ebî Ishâq Es-Sebîî, Ebû Jûsuf El-Kûfî (162);

26. Dzafer ibn Zijâd El-Kûfî El-Ahmar (165 ili 167);

27. Muslim ibn Sâlim En-Nehdî, Ebû Fervet El-Kûfî;

28. El-Hâfiz Qajs ibn Er-Rebî, Ebû Muhammed El-Esedî El-Kûfî (165);

29. El-Hâfiz Hâmmâd ibn Seleme, Ebû Seleme El-Basrî (167);

30. El-Hâfiz Abdullâh Lahîa, Ebû Abdi-r-Rahmân El-Misrî (174);

31. El-Hâfiz Ebû Uvâna El-Vaddâh ibn Abdillâh El-Jeskurî El-Vâsitî El-Bezzâz (175 ili 176);

32. El-Qâdî Serîk ibn Abdillâh, Ebû Abdillâh En-Nehaî El-Kûfî (177);

33. El-Hâfiz Abdullâh (ili Ubejdullâh) ibn Ubejdu-r-Rahmân (ili Abdu-r-Rahmân) El-Kûfî, Ebû Abdi-r-Rahmân El-Esdzaî (182);

34. Nûh ibn Qajs, Ebû Revh El-Huddânî El-Basrî (183);

35. El-Muttalib ibn Zijâd ibn Ebî Zuhejr El-Kûfî, Ebû Tâlib (185);

36. El-Qâdî Hassân ibn Ibrâhîm El-Anezî, Ebû Hâsim (186);

37. El-Hâfiz Dzerîr ibn Abdi-l-Hamîd, Ebû Abdillâh Ad-Dabbî El-Kûfî Er-Râzî (188);

38. El-Fadl ibn Mûsâ, Ebû Abdillâh El-Mervezi Es-Sînânî (192);

39. El-Hâfiz Muhammed ibn Dzafer El-Medenî El-Basrî (193);

40. El-Hâfiz Ismâîl ibn Ulijja, Ebû Bisr ibn Ibrâhîm El-Esedî (193);

41. El-Hâfiz Muhammed ibn Ibrâhîm, Ebû Amr ibn Ebî Adijj Es-Sulemî El-Basrî (194);

42. El-Hâfiz Muhammed ibn Hâzim, Ebû Muâvija Et-Tamîmî Ad-Darîr (195);

43. El-Hâfiz Muhammed ibn Fudajl, Ebû Abdi-r-Rahmân El-Kûfî (195);

44. El-Hâfiz El-Vekî ibn El-Dzerrâh Er-Ruâsî El-Kûfî (196);

45. El-Hâfiz Sufjân ibn Ujejna, Ebû Muhammed El-Hilâlî El-Kûfî (198);

46. El-Hâfiz Abdullâh ibn Numejr, Ebû Hisâm El-Hamdânî El-Hârifî (199);

47. El-Hâfiz Hane’ ibn El-Hârit ibn Leqît En-Nehaî El-Kûfî;

48. Ebû Muhammed Mûsâ ibn Jaqûb Ez-Zemaî El-Medenî;

49. El-Alâ ibn Sâlim El-Attâr El-Kûfî;

50. El-Ezraq ibn Alî ibn Muslim El-Hanefî, Ebu-l-Dzehm El-Kûfî;

51. Hânî ibn Ejjûb El-Hanefî El-Kûfî;

52. Fudajl ibn Merzûq El-Agarr Er-Ruâsî El-Kûfî (oko 160);

53. Ebû Hamza Sad ibn Ubejda Es-Sulemî El-Kûfî;

54. Mûsâ ibn Muslim El-Hizâmî Es-Sejbânî, Ebû Îsâ El-Kûfî At-Tahhân (Mûsâ As-Sagîr);

55. Jaqûb ibn Dzafer ibn Ebî Ketîr El-Ansârî El-Medenî;

56. Utmân ibn Sad ibn Murrah El-Quresî, Ebû Abdillâh (Ebû Alî) El-Kûfî.

 

 

Ovaj hadis navodi toliko prenosilaca (ruvât) u svakom vremenu da ga to cini mutevâtir hadisom. Sto se tice ucenjaka koji su naveli ovaj hadis u svojim zbirkama, dovoljno je da spomenemo da je Allâma El-Emînî popisao imena 360 ucenjaka do cetrnaestog vijeka.

Neki ljudi su pokusali da unesu sumnju u lanac prenosilaca (esnâd) ovog hadisa. Kao sto je svakom izucavaocu islamske predaje poznato, ako je jedan hadis mutevâtir, nema uopste potrebe da se razmatra lanac prenosilaca svakog individualnog hadisa. Ipak, kako bismo pokazali ispraznost ove optuzbe, zelio bih da navedem misljenja nekih najpoznatijih tradicionalista (muhadditûn).

 

 

Lanac prenosilaca (esnâd) hadisa sa Gadîra:

 

 

a. El-Hâfiz Ebû Îsâ Et-Tirmidî (umro 279. godine poslije hidzre) je rekao u svom djelu Es-Sahîh, jednom od sest priznatih sahiha (Es-Sihâh Es-Sittet): “Ovo je dobar i tacan hadis (hâdâ hadîtun hasenun sahîhun).”

 

b. El-Hâfiz Ebû Dzafer At-Tahavi (umro 321. godine poslije hidzre) je rekao u svom djelu Muskilu-l-âtâr, “Ovaj hadis je tacan sudeci prema lancu prenosilaca i niko nije rekao nista protiv njegovih prenosioca (fe hâda-l-hadîtu sahîhu-l-isnâdi ve lâ tane li ehadin fî ruvâtihi).”

 

c. Ebû Abdillâh el-Hâkim en-Nejsâbûrî (umro 405. godine poslije hidzre) je prenio ovaj hadis sa nekoliko lanaca prenosilaca u svom djelu El-Mustedrek i rekao da je tacan (sahîh).

 

d. Ebû Muhammed Ahmed ibn Muhammed El-Âsimî je rekao: “Ovaj hadis prihvata ummet, i on je u skladu sa njegovim principima (ve hâdâ hadîtun teleqqathu-l-ummetu bi-l-qabûli ve huve muvâfiqu bi-l-usûli).”

Na isti nacin, sljedeci su tradicionalisti (ar. muhadditûn), medju stotinama ostalih, prenijeli ovaj hadis kao sahîh:

 

 

1. Ebû Abdillâh el-Mahâmilî el-Bagdâdî u svom djelu Âmâlî;

2. Ibn Abdi-l-Barr el-Qurtubî u djelu el-Istîâb;

3. Ibnu-l-Magâzilî es-Sâfiî u djelu el-Menâqib;

4. Ebû Hâmid el-Gazzâlî u djelu Sirru-l-âlemejn;

5. Ebu-l-Faradz ibn El-Dzevzî u djelu el-Menâqib;

6. Sibt ibn El-Dzevzî u djelu Tedkiret havâssi-l-ummet;

7. Ibn Ebî-l-Hadîd El-Mutezilî u djelu Serh Nahdzi-l-belâga;

8. Ebû Abdillâh el-Gandzî es-Sâfiî u djelu Kifâjetu-t-tâlib;

9. Ebû-l-Mekârim Alâu-d-dîn Es-Simnânî u djelu el-Urvetu-l-vutqâ;

10. Ibn Hadzer El-Asqalânî u djelu Tehdîbu-t-tehdîb;

11. Ibn Ketîr ed-Dimasqî u djelu et-Târîh;

12. Dzelâlu-d-dîn Es-Sujûtî;

13. el-Qastalânî u djelu el-Mevâhibu-l-ledunnijjet;

14. Ibn Hadzer el-Mekkî u djelu es-Savâiqu-l-muhriqa;

15. Abdu-l-Haqq Ed-Dihlevî u djelu Serhu-l-miskât; i mnogi drugi.

 

 

Treba primijetiti da sva imena koja smo ovdje naveli pripadaju sunitskim ucenjacima. U sunnijskoj upotrebi, hadis se naziva sahîh kada ga u neprekidnom nizu prenesu osobe provjerenog postenja (âdil), osobe koje imaju savrsenu memoriju, koje nemaju mana i nisu smatrane za cudake (sâdd). Ako se gornje karakteristike pronadju u lancu prenosilaca (isnâd) nekog hadisa ali se memorija jednog ili vise prenosilaca pokaze za jedan stepen manjom nego sto je to potrebno za tacan (sahîh) hadis, tada se on naziva dobrim (hasen) hadisom. Dakle, kada sunitski ucenjaci kazu da je hadis o Gadîru sahîh, oni pod tim misle da su prenosioci toga hadisa provjerenog postenja (tj. nemaju nikakvih mana u vjerovanju i djelima), da imaju savrsenu memoriju, te da taj hadis nema nedostataka i da nije neuobicajen.